Utangaçlık

   Utangaçlık çok sık rastladığımız, küçük düşmeye karşı kişinin hissettiği, can yakıcı, sıkıntı verici çok yoğun bir duygu durumudur; pek çok şikâyet ile birlikte görülebilen bir olgudur. Bunların başlıcaları sosyal fobi, anksiyete ve depresyondur.

   Utanç duygusu insanı yanlış yapmaktan koruyan bir duygudur. Utangaçlık ise, utanma hissinin olması gereken dozun çok üzerine çıkması,  insanı gerçeklikten koparması ve bunu kendisini cezalandırıcı bir kişisel özellik haline getirmesidir.  Hayatımızda belki de 2-3 defa hissedeceğimiz bir duyguyu günde 15-20 defa hissetmek bu meselenin özünü teşkil ediyor.    

   Kusurluluk ve yetersizlik hisleri utangaçlıktaki en temel duygulardır. Utangaçlık sorunu yaşayan insan "ben diğerlerinden eksiğim, sevilmeyeceğim ve dışlanacağım" şeklinde özetlenebilecek duygular içindedir. Kişinin çocukluğunda davranışları, annesi babası ve yakın çevresi tarafından küçümseniyorsa,  sık sık eleştiriliyorsa ya da herhangi bir nedenle sürekli alay konusu oluyorsa utangaçlık için uygun zemin hazırlanmış olur.

   Kusurluluk ve yetersizlik hissetmemiz için illa bir kusurumuzun olması da gerekmiyor. Kişi utanmaya, kusur bulmaya eğilimi varsa kendine fiziksel ve davranışsal anlamda kusur atfetmekte zorluk çekmez. Hele ki yukarıda bahsettiğimiz gibi utandırılma merkezli bir ortamda yetişmişse aslında kendinde olmayan kusurları hissetmesi nerdeyse kaçınılmazdır. Bu kişiler, örneğin ortopedik hiçbir sorunu bulunmadığı halde, bacaklarının inceliğini ya da aşırı kalınlığını kolaylıkla sorun ve kusur haline getirebilirler.

   Terleme, yüz kızarması, ellerin ya da sesin titremesi, içine kapanma gibi belirtiler, utanmanın hemen sonrasında çıkan belirtilerdir. Bu belirtileri dışa vurmama çabası daha da sıkıntılı bir durum yaratır. "İnsanlar terlediğimi görecek, yüzümün kızardığını görecek" diye kaygılanırken "ve böylece daha da çok utanacağım" endişesiyle kontrolsüz biçimde terlemeye devam etmek ve bir kısır döngünün içinde sıkışıp kalmak... Bunlar utangaçlık sorununun sosyal hayatımızı nasıl bir çıkmaza sokabildiğinin çok sık rastlanan örnekleri.

   Utanma duygusunu çok sık yaşıyorsam ve bu duygu benim sosyal hayatımı fazlasıyla etkiliyorsa örneğin bir şirkette çalışıyor ve gerektiği zaman sunum yapamıyorsam, bir iş görüşmesine gittiğimde utanmaktan, aslında var olan yetilerimi insanlara anlatamıyorsam bu sorun artık kesinlikle yardım alınması gereken bir boyuta varmıştır.

   Utangaçlığı aşmak için ilk başta bu durumun bir sorun olduğunu kabul edip çözüm aramaya karar vermek gerekir. Utangaçlık ile ilgili çalışmalar genellikle yüzleşme biçiminde yapılıyor. Meselenin üzerine giderek küçük adımlarla sorunu aşmak bilinen en makul çözüm yöntemidir. Bu yöntem işe yaramaz, küçük adımlarla ilerleme kaydedilemezse kişi utangaçlığa sebep olan yetersizlik ve kusurluluk algısının şiddetini düşürücü, özgüven artırıcı, bilinçaltı çalışmalar yapılmalıdır. 

* Yukarıda bahsedilen yöntemler kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Her danışanda aynı sonuca ulaşma garantisi verilemez.